Bang Media

Reba Video

Shakisha

AMATEKA Y’IGIHANO CY’URUPFU

death penalty
Igihano cy’urupfu nk’igihano gisumba ibindi bihano bibaho ni igihano giteganywa n’amategeko y’igihugu runaka hagendewe ku cyaha cyakozwe.

Igihano cy’urupfu cyabayeho guhera mu gihe cy’Umwami Nabukadenozor wayoboraga Mesopotamiya ikaba Irak y’ubu. Uyu mugabo yashyizeho itegeko ryari ribumbiye mucyo bise code d’Amorabi Loi de Tariyo. Iri tegeko ryavugaga ko ugukoreye ikosa urimwishyura ukurikije iryo kosa yagukoreye.

Urugero nk’uwakuyemo ijisho mugenzi we nawe yahanishwaga kurivanwamo.

Iki gihano cyafashe intera kinakwirakwira mu isi yose mu gihe cy’itiriwe abanyabitekerezo bazwi ku izina ry’abafirozofe b’urumuri cyangwa les philosophes des lumières mu gifaransa. Hari mu kinyejana cya 18.

Iki gihano cyahawe intebe muri iki gihe kuko ngo abo batekereza bumvaga ko iki gihano ari cyo gishobora gutuma umuryango w’abantu ugira amahoro kuko abantu batuye muri uwo muryango byashoboraga gutuma birinda ibyaha bityo bakabana neza batabangamirana.

Urugero ni nk’umufirozofe witwa Aristote wavuze ko umuntu muzima udafite uburwayi bwihariye icyo akoze cyose aba yagitekerejeho, kandi yiteguye no kwirengera ingaruka.

Nyamara iki gihano cyarwanyijwe n’abantu batandukanye cyane cyane mu gihe ubukristu bwari bumaze gutera imbere no kwamamara mu bantu. Urugero ni aho abaromani bakuyeho iki gihano bakagisimbuza guhabwa akato.

Uko ibihe byagiye bisimburana niko iki gihano cyagiye gikurwaho hamwe na hamwe mu bihugu.

Igihugu cy’ubushinwa nicyo gihugu cyaje ku isonga mu gukuraho igihano cy’urupfu mu mwaka wa 747, hari ku butegetsi bwa Tang. Uretse aha muri Aziya, itsinda ry’abantu bari bagamije kurwanya igihano cy’urupfu ryatangiye mu mwaka w’1757 i Paris mu Bufransa, nyuma yo kubona uburyo Robert François Damiens yishwe nabi azira kwica Louis wa 15 wahoze ari umwami w’Ubufransa.

Mu mwaka w’1948 akanama ka ONU gashinzwe uburenganzira bwa muntu kashyizeho ingingo ya 3 y’amategeko yatangaje ko buri kiremwamuntu gifite uburenganzira ku buzima. Aha uyu muryango washakaga ko igihano cy’urupfu cyakurwaho.

Bimwe na bimwe mu bihugu byatangiye gukuraho iki gihano buhoro buhoro mu mategeko abigenga cyangwa ibindi bikiyemeza kukirekera mu mategeko ariko ntigihanishwe.

Ikurwaho ry’igihano cy’urupfu ryanatumwe hamwe na hamwe mu bihugu hanavaho burundu bumwe na bumwe mu buryo bwifashishwaga mu kukirangiza.

Urugero ni mu gihugu cya Espagne ndetse n’ubufaransa aho abagikatiwe bacibwaga imitwe cyangwa bakanigwa.

N’ubwo mu mwaka wa 2003 ku itariki ya 10 Ukwakira aribwo hashyizweho umunsi mpuzamahanga wo kwamagana igihano cy’urupfu, ntibyabujije ko hamwe na hamwe mu bihugu iki gihano cyagiye gikatirwa bamwe mu babaga bahamwe n’ibyaha.

Mu myaka ya za 70 amaleta menshi yo muri Leta Zunze Ubumwe z’Aamerika yasubijeho mu mategeko yayo igihano cy’urupfu.

Ibi byanatumye USA ziza mu bihugu byahanishije abantu benshi iki gihano mu mwaka wa 2008 hamwe n’ibindi bihugu nka Arabiya Sawudite, Ubushinwa, Iran na Pakistan.

N’ubwo hashize imyaka irenga icumi igihano cy’urupfu gikuweho, iki gihano kiracyagaragara mu migabane yose y’isi kuko ibihugu 99 aribyo byakuyeho iki gihano ku byaha byose, ibihugu 9 bigikuraho ku byaha bya hato na hato bidakabije, naho ibihugu 35 bikaba aribyo byonyine bibasha kubahiriza ikimezo cyo gukuraho burundu icyo gihano cy’urupfu muri iyi myaka 10 ishize.

Mu Rwanda igihano cy’urupfu cyakuweho guhera ku itariki ya 25 Nyakanga mu 2007.

Itariki ya 10 Ukwakira buri mwaka isi yose izirikana ikurwaho ry’igihano cyo kwicwa.

Insanganyamatsiko y’uyu mwaka iragira iti « Isi yose nifatanye urugamba rwo kurwanya igihano cy’urupfu »

Shyiraho Igitekerezo!

Related Posts by Categories



0 comments:

Post a Comment

Urwego