Bang Media

Reba Video

Shakisha

Sudani y'Amajyepfo Yashoboye Kwigenga

republic of south sudan
Mu mwaka wa 1960 nibwo Umuryango w’abibumbye watangaje ko nta mbibi z’ibihugu zizongera guhinduka. Nyamara ubwo Leta Zunze Ubumwe z’Abasoviyeti zasenyukaga, havutse umubare munini w’ibihugu byigenga. Ku itariki ya 9 Nyakanga havutse indi Leta yaje yiyongera kuri 53 zari zigize umugabane w’Afurika. Abenshi bakaba bakomeje kwibaza niba Leta zahereye mu myaka ya za 60 ziharanira ubwigenge zizagera aho zikabubona nk’uko byagendekeye Sudani Y’Amajyepfo.

Ku rutonde rw’izo Leta hari intara ya Casamance. Iyi ibarizwa mu majyepfo y’igihugu cya Senegal ikaba yaratangije intambara y’ubwigenge mu mwaka wa 1982. Kugeza n’ubu abantu ibihumbi basiga ubuzima mu mirwano ishyamiranya igisirikare cya Leta na Mouvement des Forces Démocratiques de Casamance, umutwe w’ingabo ukorera muri Casamance. Iyi ntara iyobowe na Jean-François Marie Biagui ikaba yaranze igisa n’imishyikirano yagiranaga n’ubutegetsi bwa Abdoulaye Wade ikavuga ko icyo ishaka ari ubwigenge.

Indi leta ni Katanga, iyi intara ya Katanga yo muri Repubulika iharanira Demokarasi ya Kongo yigeze kuba leta yigenga mu myaka ya 1960 na 1963 ibifashijwemo na bamwe mu banyaburayi bashakaga uburyo bwo kujya bacukura amabuye y’agaciro muri aka gace. Moise Tchombe wari uyiyoboye akaba atarashakaga ko ubukungu bwa’amabuye y’agaciro yacukurwaga muri Katanga ajya i Kinshasa kwa Patrice LUMUMBA.

Katanga yaje gusubira mu maboko ya Leta ya Congo ku mbaraga z’ingabo za leta zifashijwe n’iz’Umuryango w’Abibumbye. Ubushake bwo kwigenga kwa Katanga busa n’aho ntaho burajya kuko ku wambere w’iki cyumweru umutwe witwa Coordination pour le référendum de l’autodétermination du Katanga wagabye igitero ku ngabo za Leta i Lubumbashi. Bamwe mu bayoboye uyu mutwe bakaba barandikiye urwandiko Leta ya Congo basaba ko bamwe mu bayobozi ba Kongo bavaho.

Kuri uru rutonde kandi hari Leta ya Cabinda yatangaje ubwigenge bwayo ku itariki ya 4 Gashyantare uyu mwaka. Iyi leta ibarizwa mu gihugu cya Angola ariko Repubulika iharanira Demokarasi ya Kongo ifiteho agace. Mu mwaka wa 1956 ni bwo abanyaportugal bashyize Cabinda mu ntara zigize Angola.

Nyuma y’imyaka itanu, abanyakabinda bari bibumbiye mu mutwe bise Front de libération de l’enclave du Cabinda biyonkoye kuri Angola. Mu 1975, ubwo Angola yabonaga ubwigenge, Cabinda yasubijwe mu maboko ya Leta ku bufatanye bw’ingabo za leta zifashijwe n’iza Kongo ndetse n’Uburusiya. Ibikorwa byo guharanira ubwigenge ntibyahagaze kuko kugeza n’ubu muri aka gace habarizwa abaharanira ukwigenga kwa Cabinda.

Sahara y’uburengerazuba ntizwi nk’igihugu cyigenga mu muryango w’abibumbye. Iyi leta yahawe ubwigenge na Maroc ubwo Maroc yabonaga ubwigenge mu 1956. Mu masezerano y’amahoro yo mu1991, 80% by’aka gace byahawe leta ya Maroc, 20% bihabwa Front Polisario yaharaniraga ubwigenge busesuye bw’aka gace.

Somaliland, iyi nayo ni leta yigenga ihereye mu majyaruguru ya Somaliya ikaba yarabayeho mu 1991. N’ubwo ibarirwa mu gihugu cya Somaliya, Somaliland imeze nk’aho yarangije kwigenga kuko kuri ubu abaturage bayo bitegurira amatora batitaye ku buyobozi bwa leta ya Somaliya.

Umuntu rero yakwibaza leta imwe muri izingizi Umuryango w’Abibumbye waba uzakurikizaho kwemerera ko ibaye Leta yigenga byemewe n’amahanga nk’uko byagendekeye Sudan y’Amajyepfo.

Shyiraho Igitekerezo!

Related Posts by Categories



0 comments:

Post a Comment

Urwego